Oficjalna agencja rozwoju miasta Wilna

Pomnik Gaona i Wielka Synagoga

Uważa się, że w domu numer 8 przy ulicy Žydų mieszkał Eliasz ben Salomon Zalman, zwany Gaonem z Wilna (1720–1797), jeden z wielkich znawców i interpretatorów Talmudu.

W 1784 roku rodzina Gaona mieszkała w jednym z domów przy ulicy Žydų (wcześniej mieszkali na Antokolu). Już jako siedmiolatek przyszły rabin wygłaszał kazania na temat Talmudu w wileńskiej Wielkiej Synagodze, a wieść o jego zdolnościach rozniosła się po całym Wielkim Księstwie Litewskim. W wieku dziewięciu lat znał na pamięć Stare Przymierze, natomiast jako dziesięciolatek – prawie cały Talmud. W wieku dwunastu lat uczestniczył w sporach rabinów dotyczących dokładności kalendarza żydowskiego i rozwiązywał spory w oparciu o własną wiedzę z dziedziny astronomii.

Gaon z Wilna był pierwszym myślicielem żydowskim, który zdał sobie sprawę z potrzeby usunięcia błędów ze starożytnych tekstów, które powstały w ciągu stuleci. Ostro występował przeciwko chasydyzmowi – ruchowi religijnemu o charakterze mistycznym, powstałemu na podłożu judaizmu w XVIII wieku w Zachodniej Ukrainie. Legenda głosi, że Gaon wspierał hrabiego Walentego Potockiego, zwanego Sprawiedliwym Prozelitą (Cudzoziemcem) lub po prostu Prozelitą (hebr. Ger Cedek), który przeszedł z katolicyzmu na judaizm.

Na miejscu dawnego domu Gaona z Wilna, przy ulicy Žydų 3, stoi obecnie niewielka rzeźba mędrca.

W 1959 roku rzeźbiarz litewski Teodoras Kazimieras Valaitis postanowił wykonać gipsowy model pomnika Gaona. W czasach radzieckich nie udało się go wystawić, więc „Mędrzec” trafił na strych. Po jego odkryciu komisja przeciwpożarowa zażądała usunięcia dzieła sztuki, a wkrótce (1974 r.) zginął też autor rzeźby. W 1997 roku przyjaciele artysty, przypomniawszy sobie o istnieniu rzeźby, zwrócili się do samorządu Wilna z propozycją wzniesienia pomnika Gaona z okazji zbliżającej się 200. rocznicy jego śmierci. Rzeźbiarz Mindaugas Šnipas w bardzo krótkim czasie odrestaurował rzeźbę zgodnie z zachowanymi zdjęciami. Uroczyste otwarcie pomnika z brązu odbyło się 12 września 1997 roku.

Dokładna data budowy wileńskiej Wielkiej Synagogi nie jest znana. Historycy uważają, że prawdopodobnie została zbudowana po 1633 roku, kiedy to król Władysław IV Waza nadał Żydom przywilej założenia dzielnicy żydowskiej w Wilnie. Architekt synagogi również nie jest znany.

Podczas badań archeologicznych zespołu Wielkiej Synagogi dokonano unikalnych znalezisk, które świadczą o świetności budowli oraz dowodzą jej historycznego i architektonicznego znaczenia.

Wielka Synagoga w Wilnie miała 25 m długości, 22,3 m szerokości oraz 12,1 m wysokości. Kolejne dwa metry znajdowały się pod ziemią. Twierdzi się, że żydowski dom modlitwy w Wilnie swoją wielkością i świetnością górował nad wszystkimi synagogami w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Niektórzy twierdzą, że świątynia mogła pomieścić do 5000 osób.

Murowana synagoga została zbudowana w stylu renesansowym i wyposażona zgodnie ze wszystkimi wymogami sakralnymi ówczesnej epoki.

Obecnie w dawnym budynku synagogi mieści się przedszkole. Przewiduje się przygotowanie projektu upamiętnienia pierwotnej budowli. Na razie jednak są to plany, bowiem pod znakiem zapytania pozostają związane z ich realizacją kwestie finansowe.

Adres:
Žydų 5, Vilnius 01131Google Maps
Korzystając z tej strony, wyrażasz zgodę na używanie plików cookie do celów analitycznych, reklamowych i spersonalizowanych treści. Więcej informacjiznajdziesz tutaj.