Małe i Duże Getto

24 czerwca 1941 r. Wilno zostało zajęte przez wojska niemieckie. Od pierwszych dni okupacji hitlerowskiej pozostających w mieście Żydów prześladowano i mordowano: do września 1941 r. zginęło już kilka tysięcy Żydów.

Getto wileńskie utworzono 6 września 1941 r. z inicjatywy komisarza miejskiego Wilna Hansa Hingsta. Do końca października 1941 r. w Wilnie istniały dwa getta - Wielkie (ok. 30 000 więźniów) i Małe (9000–11 000 więźniów). Większość Żydów uwięzionych w Wielkim Getcie stanowili wykwalifikowani specjaliści i robotnicy, natomiast Małe Getto było gettem osób niezdolnych do pracy (starszych, słabych i chorych). Do końca 1941 r. niemieckie i litewskie oddziały policji oraz specjalny oddział SD (Sonderkommando) zamordowały w lesie ponarskim, położonym poza miastem, ok. 30 000 wileńskich Żydów. W trakcie masowych akcji zabito wszystkich mieszkańców Małego Getta i przestało ono istnieć.

W okresie od grudnia 1941 r. do marca 1943 r. nie dochodziło do masowych mordów na więźniach getta, ponieważ wzrosło zapotrzebowanie na siłę roboczą w niemieckiej gospodarce wojennej. W tym czasie getto stało się swego rodzaju „państwem w państwie”, z własnym zarządem, policją, różnymi warsztatami oraz formami i instytucjami życia duchowego i kulturalnego. Najwyższą władzą samorządu getta była Rada Żydowska (Judenrat). Podlegały jej różne wydziały: Pracy, Zdrowia, Opieki Społecznej, Żywności i Mieszkaniowy itd. Najważniejszy w getcie był Wydział Pracy. Zarząd getta wiązał nadzieję więźniów na przetrwanie z ich przydatnością gospodarczą dla Niemców. Ok. 14 000 więźniów getta (dwie trzecie) pracowało w różnych fabrykach, warsztatach i obozach pracy. W lipcu 1942 r., na mocy decyzji władz hitlerowskich, Radę Żydowską rozwiązano, a Jakuba Gensa mianowano najwyższą władzą w getcie - „Przedstawicielem Getta”.

W dniach 23–24 września 1943 r. władze okupacyjne zlikwidowały getto. Ok. 14 000 więźniów getta wileńskiego deportowano do obozów pracy i obozów koncentracyjnych w Estonii, na Łotwie i w innych krajach. Ok. 2000 - 3000 Żydów nadal pracowało w różnych wileńskich instytucjach ważnych dla Niemców. Na początku lipca 1944 r., gdy do Wilna zbliżała się Armia Czerwona, zamordowano jednak ostatnich pozostałych w mieście Żydów. Okupację hitlerowską przeżyło zaledwie ok. 2000–3000 wileńskich Żydów spośród 58 000.

 

Źródło: Tablica pamiątkowa Getta Wileńskiego, Kwartał Szklany (Stiklo kvartalas), Wilno

Adres:
Žydų g./ Gaono g. / Stiklių g., VilniusGoogle Maps

Warto sprawdzić

Cmentarz żydowski przy ulicy Olandų
Cmentarz żydowski przy ulicy Olandų

Na terenie wileńskiego cmentarza żydowskiego znajduje się pomnik wzniesiony przed ponad dziesięciu laty.